بررسی تفاوتهای مدیریت مواد زائد جامد شهری شهرهای تهران و توکیو

بررسی تفاوتهای مدیریت مواد زائد جامد شهری شهرهای تهران و توکیو

 

سید محمدرضا علوی مقدم - استادیار دانشکده مهندسی عمران و محیط زیست، دانشگاه صنعتی امیرکبیر،Emails: alavi@aut.ac.ir, alavim@yahoo.com

در سیستم نوین مدیریت مواد زائد شهری که از مراحل مختلفی تشکیل گردیده تمام اجزای زباله از مرحله «تولید تا دفع نهایی» مورد ارزیابی و بررسی دقیق قرار می گیرد. هدف از ارائه این مقاله بررسی تفاوتهای مدیریت مواد زائد جامد شهری دو کلانشهر تهران و توکیو میباشد. در این تحقیق مراحل شش گانه مدیریت مواد زائد شهری این دو شهر از تولید تا دفع نهایی مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار میگیرند. نتایج این بررسی نشان میدهد که تفاوتهای اساسی بین مراحل مدیریت این دو شهر وجود دارد که میتوان به کمیت و کیفیت  زباله های تولیدی، میزان و نحوه  اجرای سیستم 3R یعنی کاهش حجم ، استفاده مجدد وبازیافت اجزاء با ارزش  در هر دوشهر ، دفع نهایی مواد زائد جامد و در نهایت  نحوه سیاستگذاری وبرنامه ریزی کوتاه مدت و بلند مدت اشاره نمود. استفاده از تجربیات شهرهای پرجمعیت دنیا (مانند توکیو) که موفقیتهای قابل توجهی در زمینه مدیریت شهری داشته اند می تواند راهگشای برنامه ریزان و مدیران کلانشهرهای کشورهای در حال توسعه باشد.

کلمات کلیدی:  مدیریت مواد زائد شهری، تهران، توکیو، کاهش، استفاده مجدد، بازیافت

مقدمه:

یکی از مهمترین ارکان مهندسی محیط زیست ، مدیریت مواد زائد جامد است که عدم توجه به آن باعث به وجود آمدن زیانهای اقتصادی، از بین رفتن منابع و آلودگی محیط زیست می گردد. تولید مواد زائد جامد، جزء لاینفک زندگی انسان از ابتدای خلقت بشر تاکنون بوده است. دردهه های اخیر، رشد تکنولوژی و بهره گیری بیشتر از منابع طبیعی و خدادادی، مثل استفاده از نفت، گاز طبیعی و تبدیل آنها به انواع مواد پتروشیمیایی و پلیمری بر ابعاد و پیچیدگی تولید این مواد افزوده است. متاسفانه در کشورهای در حال توسعه توجه زیادی به این بخش نشده که این امر باعث آلودگی شدید زیست محیطی خصوصا در شهرهای بزرگ شده است. بر اساس آمارهای موجود، روزانه در حدود 5/3  میلیون تن زباله در سراسر دنیا تولید میشود که سهم کشور ما در تولید آن در حدود40  هزار تن در روز است ]1[

 در حال حاضر حجم قابل توجهی از مواد زائد تولیدی در کشورما به صورت غیر بهداشتی در زمین دفن شده و یا در سطح زمین پخش میشود. این معضلات در کلانشهرهای کشور خصوصا شهر تهران بیشتر مشهود است. استفاده از تجربیات شهرهای پرجمعیت دنیا (مانند توکیو) که موفقیتهای قابل توجهی در زمینه مدیریت شهری داشته اند می تواند راهگشای برنامه ریزان و مدیران و کارشناسان کلانشهرهای کشورهای در حال توسعه باشد. هدف از ارائه این مقاله بررسی تفاوتهای مدیریت مواد زائد جامد شهری دو کلانشهر تهران و توکیو میباشد. در این تحقیق کلیه مراحل شش گانه مدیریت مواد زائد شهری این دو شهر از تولید تا دفع نهایی مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار میگیرند.

 

مقایسه مراحل مختلف مدیریت مواد زاید جامد در شهرهای تهران و توکیو 

 در مراجع مختلف، تعاریف متفاوتی برای مواد زائد جامد شهری وجود دارد. مواد زاید جامد میتواند به کلیه موادی اطلاق شود که ارزش نگهداری ندارند. به عبارت دیگر،  زباله یا مواد زائد جامد به مجموعه مواد ناشی از فعالیت هایی انسان و حیوان  که معمولا به صورت جامد بوده و غیرقابل استفاده و بی مصرف باشد، اطلاق میگردد]2[. در مراجع معتبر، مراحل مدیریت مواد زائد جامد به شش قسمت طبقه بندی شده است. دلیل اصلی این طبقه بندی، مشخص کردن و تفکیک وظایف هر یک از این مراحل می باشد. این مراحل عبارتند از :

1 ـ تولید مواد زائد جامد ( کمیت و کیفیت) ؛

2 ـ جابجایی، ذخیره و پردازش در محل؛

3 ـ جمع آوری؛

4 ـ حمل و نقل؛

5 ـ پردازش و بازیافت؛

6 ـ دفع نهایی]3[.

 هزینه مدیریت مواد زائد جامد  در همه کشورهای دنیا خصوصا کشورهای توسعه یافته بسیار بالا بوده  و سالیانه رقم قابل توجهی را به خود اختصاص میدهد. بر اساس آمارهای موجود، درکشور ما روزانه 34/1 میلیارد ریال صرف جمع آوری و امحاء زباله میگردد.

1. بررسی کمیت و کیفیت مواد زا ئد تولیدی در تهران و توکیو

 الف: مقایسه کمیت مواد زا ئد تولیدی در تهران و توکیو

شناخت و بررسی کمی و کیفی زائدات از بنیادی ترین بخش های مدیریت مواد زائد جامدات بحساب می آید. داده های حاصل از این مرحله اولین گام در مدیریت صحیح تمامی مراحل مدیریت خصوصا کاهش ، بازیابی و بازیافت و  دفع مواد زائد صنعتی بشمار می رود]3[.  در یک سیستم مدیریت  جامع, آگاهی داشتن از میزان تولید زباله و درصد اجزای تشکیل دهنده مواد زائد جامد، مهمترین پایه برنامه ریزی صحیح است. نرخ ( میزان) تولید مواد زاید جامد و درصد اجزای مربوط به آن تابع پارامترهای مختلفی همچون شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ، موقعیت جغرافیایی، آب و هوا، میزان بازیابی و بازیافت زباله و سایر فاکتورها میباشد . بدین خاطر نمیتوان بدون تامل و برنامه ریزی و بدون در نظر گرفتن شرایط خاص هر منطقه، پروژه های انجام شده در کشورهای پیشرفته را شبیه سازی نمود. بر اساس آمارهای موجود در سال 1378میزان سرانه تولید زباله شهری در ایران حدود 820 گرم بوده است و در مجموع در شهرهای کشور ما در حدود 32 هزار تن زباله در روز تولید شده است ]4[. این در حالی است که میزان سرانه در شهرهای کشورهای پیشرفته به مراتب بالاتر است. به عنوان نمونه سرانه تولید زباله در شهر توکیو در حدود 1340 تا 1380 گرم به ازای هر نفر بر روز گزارش شده است]5[،]6[ که این رقم نسبت به رقم مربوط به میانگین سرانه تولید زباله در کل کشور ژاپن (1106 گرم به ازای هر نفر بر روز) بیشتر است]7[.

 

ب: مقایسه کیفیت مواد زائد تولیدی در تهران و توکیو

 نکته جالب توجه دیگر، تفاوت آشکار بین درصد تشکیل دهنده مواد زائد جامد  شهری تولیدی در شهرهای مختلف جهان است. . به عنوان نمونه  درصد پسماند های غذایی مربوط به کشورهای کم درآمد بالاتر از کشورهای پر درآمدتر بوده، که دلیل اصلی آن عدم آماده سازی اولیه سبزیجات، میوه ها و گوشت برای مصارف نهایی می باشد. .در جدول (1) آنالیز مواد زائد جامد شهری شهر تهران و توکیو مقایسه شده است. همانطور که ملاحظه می شود، میزان مواد آلی موجود در زباله های شهری تهران در مقایسه با توکیو به مراتب بالاتر و برعکس میزان کاغذ و چوب موجود در زباله های شهری تهران به مراتب پایین تر است.

 

جدول 1ـ مقایسه آنالیز زباله شهری تهران و توکیو]8[،]9[

ترکیبات

تهران

توکیو

مواد آلی

73.6

31.3

کاغذ، مقوا، کارتن

8.3

44.5

پلاستیک

4.8

7.8

لاستیک و چرم

0.4

0.2

شیشه

2.7

1.1

فلزات

1.3

1.2

منسوجات

2.7

3.9

چــوب

0.9

6.1

سایر موارد

5.3

3.9

 

2.  مقایسه  سیستم جابجایی، ذخیره و پردازش در محل:

 با توجه به روش اصلی دفع زباله در شهر توکیو (سوزاندن زباله) ، زباله های شهری به دو دسته " قابل اشتعال" و "غیر قابل اشتعال" ذخیره و جمع آوری می شود و در تمام مناطق شهر،حداقل این تقسیم بندی در مخازن ذخیره موجود در محلهای عمومی و مناطق مسکونی وجود دارد. و این در حالی است که در حال حاضر در اکثر مناطق زباله های شهر تهران به صورت مخلوط ذخیره و جمع آوری می گردد، اگرچه در سالهای اخیر تلاشهایی برای تفکیک زباله های کمپوست پذیر (تر) و زباله های غیر قابل کمپوست در برخی از مناطق تهران (مانند مناطق 13 و 22 شهرداری تهران) انجام شده است.

یکی از اختلافات اساسی مدیریت مواد زائد شهری تهران و توکیو تفکیک زباله در مبدا است. بازیافت زباله یکی از نیازهای مبرم جوامع به حساب می آید که در بسیاری از کشورهای پیشرفته و کم و بیش در برخی از کشورهای در حال توسعه  نیز در این زمینه کارهای جدی و اساسی انجام گرفته است. بسیاری از کشورها قصد دارند با اجرای  یک برنامه جامع و طولانی مدت ، درصد قابل توجهی از زباله های شهری را کاهش، استفاده مجدد و بازیافت نمایند. به عنوان نمونه کشور ژاپن قصد دارد تا میزان بازیابی مواد زائد جامد شهری خود را تا سال 2010  در کل کشور  به حدود 24 درصد برساند]10[. 

در راستای رسیدن به این هدف ، تفکیک مواد در مبدا یکی از راههای مناسب در شهرهای مختلف ژاپن خصوصا توکیو بوده است. در حال حاضر در اکثر مناطق  مسکونی و تجاری شهر توکیو، اجزای با ارزش زباله مانند کاغذ ،پلاستیک ، شیشه و قوطی های مختلف فلزی به صورت جداگانه ذخیره و جمع آوری می گردد. زباله های ویژه خانگی که ابعاد بزرگتری نسبت به زباله های معمولی دارند نیز به صورت جداگانه  ذخیره و با پرداخت وجه قابل توجهی توسط شهرداری وموسسات  معتبر وگواهی دار بازیابی بازیافت که در نقاط مختلف شهر وجود دارند جمع آوری و بازیافت می گردند.

موفقیت‌ انجام پروژه های تفکیک در مبدا (که معمولا به عنوان پروژه های ملی، زیربنایی وبنیادی هر کشور مطرح میباشند) نیاز  به‌ شناخت‌ شرایط‌ اجتماعی‌ ـ اقتصادی‌ مردم ( به عنوان تولید کنندگان مواد زائد جامد) و ارائه‌ آموزشها و راهکارهای‌ متناسب‌ با خواستها و نیازهای‌ آنها دارد. در انجام موفقیت آمیز عملیات تفکیک از مبدأ، جلب همکاری تولیدکنندگان زباله اعم از مراکز مسکونی، ادارات، و...بسیار مهم است. لذا آموزش صحیح و تخصصی  نقش بسیار مهمی در موفقیت اینگونه پروژه ها دارد]11[.  روش آموزش در خصوص انجام تفکیک در مبدا در شهر توکیو منحصر به فرد بوده و علاوه بر استفاده از آموزشهای رسمی (مدارس) از آموزشهای غیر رسمی ( ارایه دوره های کوتاه مدت توسط شهرداری ، ارائه بروشورهای جذاب برای آموزش روش تفکیک در مبدا و...) نیز استفاده می شود.

بدون انجام آموزش صحیح مردم در اینگونه پروژه ها، عملا بازدهی طرح تفکیک در مبدا  بالا نخواهدبود. نوع و محتوای آموزش بستگی به نوع و هدف طرح خواهد داشت. به عنوان نمونه اگر هدف طرح تولید کود گیاهی (کمپوست) از زباله شهر ( مثلا تهران) باشد، از شهروندان خواسته خواهد شد تا زباله ها را در دو ظرف «زباله های فاسد شدنی» و «زباله های فاسد نشدنی» تفکیک نمایند. در این خصوص پروژه های متعددی در رابطه با بازیافت  اجزای با ارزش زباله در مبدا در شهرهای مختلف کشور از جمله در شهر تهران تعریف شده و به اجرا در آمده که متاسفانه بسیاری از آنها با موفقیت چندانی همراه نشده است. به نظر میرسد عدم مدیریت صحیح خصوصا در زمینه آموزش صحیح و اصولی، که منجر به عدم آگاهی عوام مردم، یکی از عوامل مهم در موفقیت نبودن این پروژه ها بوده است.

3.   مقایسه  سیستم جمع آوری و حمل و نقل؛

یکی از مهمترین تفاوتهای مدیریت مواد زائد جامد شهرهای توکیو و تهران، تناوب سیستم جمع آوری مواد زائد جامد مختلف تولیدی این دو شهر است. تناوب سیستم جمع آوری مواد زائد در شهر تهران به صورت روزانه می باشد در صورتی که در شهر توکیو این تناوب به شرح زیر است:

  • زباله های قابل اشتعال:  دو بار در هفته
  • زباله های  غیر قابل اشتعال:  یک بار در هفته
  • سایر مواد بازیافتی : یک بار در هفته]5[

سیستم جمع آوری و حمل و نقل در اغلب مناطق شهر توکیو به صورت مکانیزه بوده و زباله های جمع آوری شده شهر به محلهای بازیابی و دفع هدایت میگردند. 

4.  مقایسه سیستم پردازش و بازیافت؛

همانطور که در قسمت قبل اشاره شد، با استفاده از سیستم جداسازی در مبدا اغلب اجزای با ارزش زباله توسط مردم جمع آوری و توسط شهرداری یا موسسات خصوصی بازیافت، جمع آوری و بازیافت میگردند. تعداد موسسات خصوصی جمع آوری و بازیافت زباله های ویژه خانگی مانند یخچال و ماشین لباسشویی و کامپیوتر در شهر توکیو در حدود 10 مرکز بوده که پس از هماهنگی با صاحب زباله های یاد شده و هماهنگی لازم در روزهای مخصوص زباله را تحویل و به محل مخصوص بازیافت هدایت می کنند]5[. در برخی از این مراکز بازیافت بیش از 90 درصد وزن محصول  مجددا مورد استفاده قرار می گیرد. سایر زباله های ویژه  مانند بخاری، دو چرخه و حتی صندلی پس از خرید و الصاق  یک یا چند کوپن مخصوص (به دو قیمت 200 و 300 ین ژاپن معادل 16000 و 24000 ریال ) با هماهنگی قبلی توسط شهرداری جمع آوری و به مراکز بازیافت تحویل داده میشوند.(شکل 1)

 شکل 1. نمونه ای از سیستم بازیافت زباله های ویژه در مبدا درشهر توکیو (با پرداخت هزینه)

 این در حالی است که حجم قابل توجهی از مواد زائد تولیدی در کشور ما (خصوصا شهر تهران) بدون بازیابی مجدد در زمین دفن شده و یا در سطح زمین پخش میشود و بدین ترتیب سرمایه قابل توجهی که قابلیت استفاده مجدد دارند، دور ریخته می شوند. 

5. مقایسه  دفع نهایی

با توجه به تراکم بسیار بالای جمعیت در کشور ژاپن و کمبود شدید زمین، خصوصا در شهرهای پرجمعیت ژاپن (مانند توکیو)، مهمترین روش دفع پس از بازیافت اجزای با ارزش زباله ، روش سوزاندن زباله های قابل اشتعال است. به عبارت دیگر زباله های قابل اشتعال به محلهای خاصی که مجهز به سیستمهای زباله سوزی هستند، منتقل و سوزانده میشوند. تعداد زباله سوزهای موجود در 23منطقه شهر توکیو 17 واحدگزارش شده است. با استفاده از این روش  نه تنها حجم زباله به حدود یک بیستم  حجم اولیه کاهش پیدا می نماید، بلکه باعث حذف باکتریها و کاهش بوی حاصل از تجزیه زباله ها می گردد. علاوه بر آن امکان استحصال انرژی و تولید الکتریسیته هم در این سیستم وجود دارد. لازم به یادآوری است که کلیه این زباله سوزها مجهز به سیستم تصفیه هوای خروجی بوده ومقادیر خروجی از آنها به شدت توسط وزارت محیط زیست ژاپن ( در بسیاری موارد به صورت آن لاین) کنترل می گردند. خاکستر تولید شده از سیستم سوزاندن زباله در محلهای دفن مخصوص دفع می گردند.  زباله های غیر قابل اشتعال هم به واحدهای بازیابی و بازیافت منتقل و مجددا مورد استفاده قرار میگیرند. این عملیات عمدتا توسط 3 واحد عظیم بازیابی و بازیافت و سایر واحدهای کوچکتر در شهر توکیو انجام میپذیرد.]5[

همانطور که ملاحظه میشود به دلیل کمبود زمین مناسب و ترکیب درصد زباله های شهر توکیو ، استفاده از روش زباله سوزی مناسبترین روش برای دفع نهایی زباله های قابل اشتعال این شهر بوده است و این در حالی است که در شهر تهران تولید کمپوست و دفن بهداشتی دو روش به کار برده شده و مناسب برای دفع زباله های تفکیک نشده شهر تهران میباشند. 

 جمع بندی و نتایج

 بر اساس آمارهای موجود، روزانه در حدود 5/3  میلیون تن زباله در سراسر دنیا تولید میشود که سهم کشور ما در تولید آن در حدود40  هزار تن در روز است. استفاده از تجربیات شهرهای پرجمعیت دنیا (مانند توکیو) که موفقیتهای قابل توجهی در زمینه مدیریت شهری داشته اند می تواند راهگشای برنامه ریزان و مدیرانو کارشناسان کلانشهرهای کشورهای در حال توسعه باشد. هدف از ارائه این مقاله بررسی تفاوتهای مدیریت مواد زائد جامد شهری دو کلانشهر تهران و توکیو میباشد. در این تحقیق کلیه مراحل شش گانه مدیریت مواد زائد شهری این دو شهر از تولید تا دفع نهایی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این بررسی نشان میدهد که تفاوتهای اساسی بین مراحل مدیریت این دو شهر وجود دارد که میتوان به نحوه سیاستگذاری وبرنامه ریزی کوتاه مدت و بلند مدت ، آنالیز فیزیکی زباله های تولیدی، میزان و نحوه اجرای سیستم کاهش ، استفاده مجدد وبازیافت اجزاء با ارزش و دفع نهایی مواد زائد جامد این دو شهر اشاره نمود. استفاده از راهبردهای نوین در طی سالهای اخیر در شهر توکیو( مانند سیستم کاهش ، استفاده مجدد و بازیافت یا3R ) تاثیر زیادی در مدیریت مواد زائد این کلانشهر از ابعاد مختلف اقتصادی ، زیبایی و بهداشتی گذاشته است.

منابع

1- فصلنامه علمی پژوهشی مدیریت پسماندها ، شماره 1 ، انتشارات سازمان شهرداریها, 1382

2- مدیریت مواد زاید جامد، اصول مهندسی و مباحث مدیریتی- جلد اول ، ترجمه دکتر محمدعلی عبدلی، انتشارات سازمان بازیافت و تبدیل مواد ، 1370

3- G. Tchobanoglous, H. Theisen, S.A.Vigil, Integrated Solid Waste Management: Engineering Principles and Management Issues McGraw-Hill Science/Engineering/Math publisher, 1993

4-گزارش چکیده آمار مدیریت مواد زاید جامد شهری کشور- سال 1378، دفتر برنامه ریزی عمرانی وزارت کشور،

5- Waste Management in Tokyo- 2002, Bureau of waste management, Tokyo metropolitan

     Government, Japan

6- Yoon E., Jo S. (2002) Municipal Solid Waste Management in Tokyo and Seoul, Proceedings

      of Workshop of IGES/APN Mega-City Project, 22-25 January 2002, Kitakyushu Japan,

      http://www.iges.or.jp/en/ue/pdf/megacity02/data/iges.html

7- State of Discharge and Treatment of Municipal Solid Waste in FY 2003, Ministry of the

     Environment, Government of Japan. http://www.env.go.jp/en/press/2005/1104a.htm- l

8- M.A.Abdoli, (1995), Solid Waste Management in Tehran, Waste Management and Research, 

    13,519-531

9- Sakai, S. (1996),`Municipal solid waste management in Japan, Waste management,     

     16 (5/6), 395-405,

10- Recycle-oriented society, published by Clean Japan Center (CJC), Tokyo, Japan, 2000

11-  محمدرضا علوی مقدم، اعظم قاسمی ، سید بهنام علوی مقدم (1383) ، آموزش و نقش کلیدی آن در مدیریت صحیح جامع مواد زائد جامد در ایران، مجموعه مقالات هشتمین کنگره ملی بهداشت محیط ، تهران ، ایران. 

 

عبدیل زاده ; ۱۱:۳٤ ‎ق.ظ ; چهارشنبه ٧ امرداد ،۱۳۸۸

بازیافت

قانون مدیریت پسماندها

 

ماده 1- جهت تحقق اصل پنجاهم (50) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و به منظور حفظ محیط زیست کشور از آثار زیانبار پسماندها و مدیریت بهینه آنها، کلیه وزارتخانه و سازمانها و موسسات و نهادهای دولتی و نهادهای عمومی غیردولتی که شمول قانون برآنها مستلزم ذکر نام می باشد و کلیه شرکتها و موسسات و اشخاص حقیقی و حقوقی ،  موظفند مقررات و سیاستهای مقرر در این قانون را رعایت نمایند. 

ماده 2- عبارات و اصطلاحاتی که در این قانون به کار رفته است،‌دارای معانی زیر می باشد:‌

الف- سازمان : سازمان حفاظت محیط زیست

ب – پسماند:  به مواد جامد، مایع و گاز (غیر از فاضلاب) گفته می شود که به طور مستقیم یا غیرمستقیم حاصل از فعالیت انسان بوده و از نظر تولید کننده‌،‌ زائد تلقی می شود. پسماندها به پنج گروه تقسیم می شوند:

1- پسماندهای عادی : به کلیه پسماندهایی گفته می شود که به صورت معمول از فعالیتهای روزمره انسانها در شهرها، روستاها و خارج از آنها تولید می شود، از قبیل زباله های خانگی و نخاله های ساختمانی .

2- پسماندهای پزشکی (بیمارستانی) : به کلیه پیشماندهای عفونی و زیان آور ناشی از بیمارستانها ، مراکز بهداشتی ، درمانی ، آزمایشگاههای تشخیص طبی و سایر مراکز مشابه گفته می شود. سایر پسماندهای خطرناک بیمارستانی از شمول این تعریف خارج است.

3- پسماندهای ویژه :‌ به کلیه پسماندهایی گفته می شود که به دلیل بالا بودن حداقل، یکی از خواص خطرناک ،  از قبیل سمیت، بیماری زایی ، قابلیت انفجار یا اشتعال، خورندگی و مشابه آن به مراقبت ویژه نیاز داشته باشد و آن دسته از پسماندهای پزشکی و نیز بخشی از پسماندهای عادی ، صنعتی ، کشاورزی که نیاز به مدیریت خاص دارند،  جز پسماندهای ویژه محسوب می شوند.

4- پسماندهای کشاورزی :‌ به پسماندهای ناشی از فعالیتهای تولیدی در بخش کشاورزی گفته می شود از قبیل فضولات،‌لاشه حیوانات (دام، طیور و آبزیان) محصولات کشاورزی فاسد یا غیرقابل مصرف.

5- پسماندهای صنعتی :‌ به کلیه پسماندهای ناشی از فعالیتهای صنعتی و معدنی و پسماندهای پالایشگاهی صنایع گاز،‌نفت و پتروشیمی و نیروگاهی و امثال آن گفته می شود از قبیل براده ها ، سرریزها و لجن های صنعتی .

ج – مدیریت اجرایی پسماند:‌شخصیت حقیقی یا حقوقی است که مسئول برنامه ریزی، ساماندهی، مراقبت و عملیات اجرایی مربوط به تولید، جمع آوری، ذخیره سازی ، جداسازی‌، حمل و نقل ، بازیافت، پردازش و دفع پسماندها و همچنین آموزش و اطلاع رسانی در این زمینه می باشد.

1- دفع: کلیه روشهای از بین بردن یا کاهش خطرات ناشی از پسماندها، از قبیل بازیافت، دفن بهداشتی ، زباله سوزی

2- پردازش:‌ کلیه فراینده های مکانیکی ، شیمیایی ، بیولوژیکی  که منجر به تسهیل در عملیات دفع گردد.

د- منظور از آلودگی ، همان تعریف مقرر در ماده (9) قانو حفاظت و بهسازی محیط زیست – مصوب 28/3/1353- است.

تبصره 1- پسماندهای پزشکی و نیز بخشی از پسماندهای عادی ، صنعتی و کشاورزی که نیاز به مدیریت خاص دارند، جز پسماندهای ویژه محسوب می شوند.

تبصره 2- فهرست پسماندهای ویژه از طرف سازمان ، با همکاری دستگاههای ذیربط تعیین و به تصویب شورای عالی حفاظت محیط زیست ، خواهد رسید.

تبصره 3- پسماندهای ویژه پرتوزا، تابع قوانین و مقررات مربوط به خود می باشند.

تبصره 4- لجن های حاصل از تصفیه فاضلاب های شهری و تخلیه چاههای جذبی فاضلاب خانگی در صورتی که خشک یا کم رطوبت باشند، در دسته پسماندهای عادی قرار خواهند گرفت.

ماده 3- موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران موظف است با همکاری وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی و سایر دستگاهها حسب مورد، استاندارد کیفیت و بهداشت محصولات و مواد بازیافتی و استفاده های مجاز آنها را تهیه نماید.

ماده 4- دستگاههای اجرایی  ذیربط موظفند جهت بازیافت و دفع پسماندها ، تدابیر لازم را به ترتیبی که در آیین نامه های اجرایی این قانون مشخص خواهد شد، اتخاذ نمایند. آیین نامه اجرایی مذکور می بایستی در برگیرنده موارد زیر نیز باشد:‌

1-           مقررات تنظیم شده موجب گردد تا تولید و مصرف ، پسماند کمتری ایجاد نماید.

2-           تسهیلات لازم برای تولید و مصرف کالاهایی که بازیافت آنها سهل تر است ،‌فراهم شود و تولید و واردات محصولاتی که دفع یا بازیافت پسماند آنها مشکل تر است ، محدود شود.

3-           تدابیری اتخاذ شود که استفاده از مواد اولیه بازیافتی  در تولید گسترش یابد.

4-           مسئولیت تامین و پرداخت بخشی از هزینه های بازیافت بر عهده تولید کنندگان محصولات قرار گیرد.

ماده 5- مدیریت های اجرایی پسماندها ، موظفند براساس معیارها و ضوابط وزارت بهداشت، درمان و آموزش ترتیبی اتخاذ نمایند تا سلامت ، بهداشت و ایمنی عوامل اجرایی تحت نظارت آنها تامین و تضمین شود.

ماده 6- سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و سایر رسانه هایی که نقش اطلاع رسانی دارند و همچنین دستگاههای آموزشی و فرهنگی ، موظفند جهت اطلاع رسانی و آموزش ،  جداسازی صحیح، جمع آوری و بازیافت پسماندها،‌اقدام و با سازمانها و مسئولین مربوط همکاری نمایند.

تبصره – وزارتخانه های جهاد کشاورزی ، صنایع و معادن ، کشور و بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی به منظور کاهش پسماندهای کشاورزی ، موظفند نسبت به اطلاع رسانی و آموزش روستائیان و تولید کنندگان ، اقدام لازم را به عمل آورند.

ماده 7- مدیریت اجرایی کلیه پسماندها غیر از صنعتی و ویژه در شهرها و روستاها و حریم آنها به عهده شهرداری و دهیاری ها و در خارج از حوزه و وظایف شهرداری ها و دهیاری ها به عهده بخشداری ها می باشد. مدیریت اجرایی پسماندهای صنعتی ویژه به عهده تولید کننده خواهد بود. در صورت تبدیل آن به پسماند عادی  به عهده شهرداریها ، دهیاریها و بخشداریها خواهد بود.

تبصره – مدیریت های اجرایی می توانند تمام یا بخشی از عملیات مربوط به جمع آوری ، جداسازی و دفع پسماندها را به اشخاص حقیقی و حقوقی واگذار نمایند.

ماده 8- مدیریت اجرایی می تواند هزینه های مدیریت پسماندها را از تولید کننده  پسماند با تعرفه ای که طبق دستورالعمل وزارت کشور توسط شوراهای اسلامی بر حسب نوع پسماند تعیین می شود ، دریافت نموده و فقط صرف هزینه های مدیریت پسماند نماید.

ماده 9- وزارت کشور با هماهنگی سازمان ، موظف است برنامه ریزی و تدابیر لازم برای جداسازی پسماندهای عادی را به عمل آورده و برنامه زمان بندی آن را تدوین نماید. مدیریت های اجرایی مندرج در ماده (7) این قانون موظفند  در چارچوب برنامه فوق و در مهلتی که در آیین نامه اجرایی این قانون، پیش بینی می شود، کلیه پسماندهای عادی را به صورت تفکیک شده جمع آوری ، بازیافت یا دفن نمایند.

ماده 10- وزارت کشور موظف است در اجرای وظایف مندرج در این قانون، ظرف مدت شش ماه پس از تصویب این قانون ، نسبت به تهیه دستورالعمل تشکیلات و ساماندهی مدیریت اجرایی پسماندها در شهرداریها، دهیاری ها و بخشداری ها اقدام نماید.

ماده 11- سازمان موظف است با همکاری وزارتخانه های بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ( در مورد پسماندهای پزشکی)، صنایع و معادن ، نیرو و نفت (در مورد پسماندهای صنعتی و معدنی)‌، جهاد کشاورزی (در مورد پسماندهای کشاورزی)‌ضوابط و روشهای مربوط به مدیریت اجرایی پسماندها را تدوین و در شورای عالی حفاظت محیط زیست  به تصویب برساند، وزارتخانه های مذکور مسئول نظارت بر اجرای ضوابط و روشهای مصوب هستند.

ماده 12- محل های دفن پسماندها براساس ضوابط زیست محیطی توسط وزارت کشور با هماهنگی سازمان و وزارت جهاد کشاورزی تعیین خواهد شد.

تبصره 1- شورای عالی شهرسازی و معماری موظف است در طرحهای ناحیه ای جامع،‌ مناطق مناسبی را برای دفع پسماندها در نظر بگیرد.

تبصره 2- وزارت کشور موظف است اعتبارات،‌تسهیلات و امکانات لازم راجهت  ایجاد و بهره برداری از محل های دفع پسماندها راسا یا توسط بخش خصوصی فراهم نماید.

ماده 13- مخلوط کردن پسماندهای پزشکی با سایر پسماندها و تخلیه و پخش آنها در محیط و یا فروش ،  استفاده و بازیافت این نوع پسماندها ممنوع است.

ماده 14- نقل و انتقال برون مرزی  پسماندهای ویژه تابع مقررات کنوانسیون بازل و با نظارت مرجع ملی کنوانسیون خواهد بود. نقل و انتقال درون مرزی پسماندهای ویژه تابع آیین نامه اجرایی مصوب هیات وزیران خواهد بود.

ماده 15- تولید کنندگان آن دسته از پسماندهایی که دارای یکی از ویژگی های پسماندهای ویژه نیز می باشند، موظفند با بهینه سازی فرآیند و بازیابی، پسماندهای خود را به حداقل برسانند و در مواردی که حدود مجاز در آیین نامه اجرایی این قانون پیش بینی شده است ، در حد مجاز ، نگهدارند.

ماده 16- نگهداری ، مخلوط کردن، جمع آوری ، حمل و نقل ، خرید و فروش ، دفع، صدور تخلیه پسماندها در محیط بر طبق مقررات این قانون و آیین نامه اجرایی آن خواهد بود. در غیر این صورت اشخاص متخلف به حکم مراجع  قضایی به جزای نقدی در بار اول پسماندهای عادی از پانصد هزار (500000) ریال تا یکصد میلیون

(100000000) ریال و برای سایر پسماندها از دو میلیون (2000000) ریال تا یکصد میلیون (100000000) ریال و در صورت تکرار، هر بار دو برابر مجازات قبلی در این ماه محکوم می شوند.

متخلفین از حکم ماده (13)‌ به جزای نقدی از دو میلیون (2000000)‌ ریال تا یکصد میلیون (100000000)‌ ریال و در صورت تکرار به دو برابر حداکثر مجازات و در صورت تکرار مجدد هر بار به دو برابر مجازات بار قبل محکوم می شوند.

ماده 17- مخالفین از حکم ماده (14)‌ این قانون موظفند پسماندهای مشمول کنوانسیون بازل را به کشور مبدا اعاده و یا در صورت امکان معدوم کردن در داخل تحت نظارت و طبق نظر سازمان (مرجع ملی کنوانسیون مذکور در ایران)‌ با هزینه خود به نحو مناسب دفع نمایند. در غیر این صورت به مجازاتهای مقرر در ماده (16)  محکوم خواهند شد.

ماده 18- در شرایطی که آلودگی ،‌خطر فوری برای محیط و انسان دارد، با اخطار سازمان و وزارت بهداشت ،‌درمان و آموزش پزشکی ، متخلفین و عاملین آلودگی موظفند فورا اقداماتی را که منجر به بروز آلودگی  و تخریب محیط زیست می شود متوقف نموده و بلافاصله مبادرت به رفع آلودگی   و پاکسازی محیط نمایند. در صورت استنکاف ، مرجع قضایی خارج از نوبت به موضوع رسیدگی و متخلفین و عاملین را علاوه بر پرداخت جریمه  تعیین شده ، ملزم به رفع آلودگی و پاکسازی خواهد نمود.

ماده 19- در تمام جرایم ارتکابی مذکور ، مرجع قضایی مرتکبین را علاوه بر پرداخت جریمه  به نفع صندوق دولت ، به پرداخت  خسارت به اشخاص و یا جبران خسارت وارده ، بنا به درخواست  دستگاه مسئول محکوم خواهد نمود.

ماده 20- خودروهای تخلیه کننده پسماند در اماکن غیرمجاز، علاوه بر مجازاتهای مذکور، به یک تا ده هفته توقیف محکوم خواهند شد.

تبصره – در صورتی که محل تخلیه ، معابرعمومی ، شهری و بین شهری باشد، به حداکثر میزان توقیف محکوم می شوند.

ماده 21- درآمد حاصل از جرایم این قانون به حساب خزانه داری کل کشور واریز و همه ساله  معادل وجوه واریزی از محل  اعتبارات ردیف خاصی که در قوانین بودجه سنواتی  پیش بینی می شود،‌ در اختیار دستگاههایی که در آیین نامه اجرایی این قانون تعیین خواهند شد، قرار خواهد گرفت تا صرف آموزش ، فرهنگ سازی ، اطلاع رسانی و رفع آلودگی ناشی از پسماندها ، حفاظت از محیط زیست و تامین امکانات لازم در جهت اجرای این قانون گردد.

ماده 22- آیین نامه اجرایی این قانون توسط سازمان با همکاری وزارت کشور و سایر دستگاههای اجرایی ذیربط حداکثر ظرف مدت شش ماه تهیه و به تصویب هیات وزیران می رسد.

مده 23- نظارت و مسئولیت حسن اجرای این قانون بر عهده سازمان می باشد. قانون فوق مشتمل بر بیست و سه ماده و نه تبصره  در جلسه علنی روز یکشنبه مورخ بیستم  اردیبهشت ماه یکهزار و سیصد و هشتاد و سه مجلس شورای اسلامی  تصویب و در تاریخ  9/3/1383  به تایید شورای نگهبان رسیده است.

 

غلامعلی حداد عادل- رییس مجلس شورای اسلامی

آیین نامه اجرایی قانون مدیریت پسماندها
ماده 1- علاوه بر عبارات و اصطلاحات مندرج در ماده (2) قانون مدیریت پسماندها – مصوب 1383-، عبارات و اصلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می رود:
1- قانون: قانون مدیریت پسماندها – مصوب 1383
2- جداسازی: جدا کردن زباله ها از یکدیگر
3- بازیافت: فرایند تبدیل پسماند به مواد یا انرژی قابل استفاده مجدد
4- کارگروه ملی: کارگروه ملی مدیریت پسماندها
5- صندوق: صندوق ملی محیط زیست (موضوع بند ((ب)) ماده (68) قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران – مصوب 1383)
6- موسسه استاندارد: موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران
7- جزء ویژه: آن دسته از پسماندهای ویژه ایجاد شده توسط اشخاصی که عمدتاً تولید کننده پسماند عادی هستند

8- سازمان: سازمان حفاظت محیط زیست
ماده 5- وزارت کشور باید با هماهنگی سازمان شیوه نامه های اجرایی مدیریت پسماندهای عادی و کشاورزی و پسماند ویژه تبدیل شده به پسماند عادی از قبیل تولید، ذخیره سازی، جمع آوری، جداسازی، حمل و نقل، بازیافت، پردازش و دفع را با رعایت ماده (11) قانون، شش ماه پس از ابلاغ این آیین نامه تهیه و به مورد اجرا گذارد.
تبصره – شیوه نامه های موضوع این ماده پس از تهیه و انتشار در روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران به منزله اعلام بوده و لازم الاجرا می باشد.
ماده 8- تولید کنندگان پسماند عادی و اشخاص حقیقی و حقوقی مسئول مراکز و مجتمع ها و شهرکها، اردوگاهها، سربازخانه ها، واحدها و مجتمع های تجاری، خدماتی، آموزشی، تفریحی و تفرجگاهی در قبال مدیریت اجرایی پسماند عادی پاسخگو بوده و ملزم به رعایت مقررات و شیوه نامه های آیین نامه می باشند.
ماده 12- تولید کنندگان و واردکنندگان اقلام مشروح زیر باید پسماند حاصل از کالاهای خود را بازیافت نمایند. در صورتی که نتوانند به این امر اقدام نمایند، باید برابر نیم در هزار ارزش کالا را همزمان با فروش و یا ورود به صندوق پرداخا نمایند. صندوق باید به نسبت بازیافت پسماند حاصل از هر یک از اقلام مزبور، مبالغ دریافتی را در اختیار واحدهای بازیافت کننده آن قلم از پسماند قرار دهد متخلفین به مجازاتهای تعیین شده در ماده (16) قانون محکوم خواهند شد.
1- مواد پلیمری از قبیل پلاستیکها PET و لاستیک 2- کالاهای شیشه ای، کریستال 3- اشیای ساخته شده از فلزات ساده و آلیاژی 4- اشیای ساخته شده از چوب و نئوپان 5- کالاهای ساخته شده از کاغذ و مقوا 6- انواع روغنهای روانکار 7- کالاهایی که حداقل از دو جزء شیشه، فلز، پلیمر، سلولز تشکیل شوند 8- لوازم برقی و الکترونیکی 9- انواع مصالح ساختمانی و از نوع کانی های غیر فلزی
تبصره 1- واحدهای تولیدی که از مواد اولیه بازیافتی استفاده می کنند، به ازای استفاده از اینگونه مواد از پرداخت مبلغ تعیین شده معاف خواهند بود.
تبصره 2- واحدهای تولیدی که محصولات خود را صادر می کنند و یا وارد کنندگانی که کالای خود را مرجوع می کنند به ازای میزان کالای صادر شده و یا مرجوعی، از پرداخت مبلغ تعیین شده معاف خواهند بود.
تبصره 3- تجدید نظر در اقلام و مبلغ مذکور حسب مورد پس از طرح در کارگروه ملی با پیشنهاد سازمان و تصویب هیات وزیران خواهد بود.
ماده 13- تولید کنندگان و کسانی که مسئولیت بسته بندی مواد و محصولاتی که منجر به ایجاد پسماندهای ویژه می گردند (از جمله سموم و کودهای شیمیایی) باید نحوه استفاده، نگهداری، حمل و نقل و دفع پسماندهای حاصل از مصرف و نیز اشیاء و مواد آلوده شده به آنها را پس از تایید مراجع ذیربط، بر روی بسته بندی درج نمایند.

 ماده 14- وزارت امور اقتصادی و دارایی باید از طریق گمرکات، از ورود کالاهایی که بر اساس فهرست اعلام شده از سوی سازمان، دارای پسماند ویژه غیر مجاز می باشد جلوگیری نماید.
ماده 15- سازمان باید نسبت به تدوین فهرست کالاهایی که پس از مصرف، پسماند بیشتر یا پسماند یا بازیافت مشکل تر و یا پسماند خطرناک ایجاد می کند و شیوه نامه نحوه مدیریت آنها را تهیه و حسب مورد به دستگاه ذیربط اعلام نماید.
ماده 16- موسسه استاندارد باید ظرف یکسال پس از ابلاغ این آیین نامه استانداردهای زیر را تدوین نماید:
1- استاندارد کاغذ و پلاستیک بازیافتی و موارد مجاز استفاده آنها از جنبه های فنی و بهداشتی
2- استانداردهای کود آلی به خصوص کود کمپوست حاصل از پردازش پسماندهای عادی و کشاورزی
3- استاندارد تاسیسات و تجهیزات مرتبط با مدیریت پسماندها از جمله دستگاههای زباله سوز و نوع پسماندهای مورد پذیرش از جنبه فنی و بهداشتی
4- استاندارد علایم نشان دهنده نوع و جنس پلاستیکها و نیز پلاستیکهای قابل تجزیه در طبیعت
5- استاندارد سایر مواردی که حسب مورد از سوی کارگروه ملی پیشنهاد می شود.
ماده 18- سازمان مدیریت و برنامه ریزی باید با همکاری دستگاههای اجرایی ذیربط در هر مورد، نسبت به تشخیص صلاحیت مشاوران و پیمانکاران ذیصلاح حقیقی و حقوقی اقدام نماید.
ماده 19 تولید کنندگان پسماندهای ویژه مندرج در جدول شماره (1) ملزم به کاهش مقدار و یا شدت آلودگی پسماندها مطابق جدول مذکور بوده و باید پسماند تولیدی و ظرفیت فعالیت خود را در فرمهای اظهارنامه ثبت و به سازمان گزارش نمایند. جدول مذکور حسب مورد با پیشنهاد سازمان (کارگروه ملی) و به تصویب هیات وزیران قابل تغییر می باشد.
متخلفین از مفاد این ماده به حداکثر مجازات مقرر در ماده (16) قانون محکوم خواهند شد سازمان باید ظرف شش ماه پس از ابلاغ این آیین نامه، نسبت به تهیه فرمهای اظهار نامه مربوط اقدام نماید.
                          جدول شماره (1): موضوع ماده (19)

 

تولید کنندگان پسماند                 

نوع پسماندها

میزان پسماند و یا مشخصات آن

واحدهای تصفیه دوم روغن  

مجموع پسماندها

حداکثر تا 20 درصد وزن روغن پایه تولیدی

واحدهای کلر الکالی با سل جیوه

پسمانده های جیوه ای خشک

حداکثر تا 5/2 درصد وزن کلر تولیدی

تولید روی به روش انحلال در اسید

مجموع پسماندها

حداکثر تا 4 برابر وزن روی تولیدی

 

ماده 20- کلیه تولید کنندگان، وارد کنندگان و توزیع کنندگان کالا و مواد باید مشخصات، مقدار و نحوه مدیریت پسماند ویژه خود را به شرح مندرج در اظهارنامه، به سازمان و دستگاه ذیربط ارایه نمایند. متخلفین از مفاد این ماده به مجازاتهای مقرر در ماده (16) قانون محکوم خواهند شد.
ماده 21- پسماندهای دامپزشکی به عنوان پسماندهای ویژه کشاورزی، مشمول ماده (11) قانون می باشند.
ماده 22- سازمان باید با رعایت ماده (11) قانون، بر اساس کمیت و کیفیت پسماندهای ویژه صنعتی، محلهای مناسب دفع آنها را مطالعه و به وزارتخانه های کشور و صنایع و معادن پیشنهاد نماید.
ماده 33- نقل و انتقال درون مرزی پسماندهای ویژه، تابع آیین نامه اجرایی حمل و نقل مواد خطرناک (موضوع تصویب نامه شماره 44870/ت 22029 ه مورخ 27/12/1380 هیات وزیران) و اصلاحیه های بعدی آن خواهد بود.
ماده 34- کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی که مبادرت به نقل و انتقال برون مرزی پسماندهای ویژه می نمایند باید مفاد کنوانسیون بازل را رعایت نموده و اطلاعات لازم را در اختیار سازمان (مرجع ملی کنوانسیون بازل) قرار دهند. اشخاص حقیقی و حقوقی که مفاد کنوانسیون را رعایت نکنند یا اطلاعات نادرست به سازمان ارائه نمایند به حداکثر مجازاتهای تعیین شده در ماده (16) قانون محکوم خواهند شد.
ماده 35- زباله های دریایی و مصالح دریایی تابع ضمیمه پنجم کنوانسیون MARPOL و کنوانسیون دفع مواد زاید در دریا بوده و کارگروه ملی باید در تدوین ضوابط و شیوه نامه های مربوط، مفاد کنوانسیون مزبور را لحاظ نماید.
ماده 39- دستگاههای مشمول ماده (21) عبارتند از وزارت کشور (بخشداریها)، سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور (شهرداریها و دهیاریها) سازمان حفاظت محیط زیست وزارت جهاد کشاورزی، وزارت صنایع و معادن، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و وزارت راه و ترابری
محمد رضا عارف – معاون اول رییس جمهور

 

مدیریت طلای کثیف
قسمت اول


روشهای جمع آوری زباله در بین کشورها و نواحی مختلف، بطور زیادی با هم تفاوت دارد و نمیتوان روش یکسانی را بین همه توصیه و اجرا نمود. بعنوان مثال در استرالیا حتی حیوانات خانگی دارای یک ظرف 240 لیتری برای جمع آوری زباله شان دارند و توسط شرکتهای محلی این ظروف بصورت هفتگی جمع آوری می شوند.در نواحی توسعه یافته این تنوع روشها و تکنیکها بیشتر به چشم می خورد.

مقدمه

بحث داغ "زباله" یا "مواد زائد"، از جمله چالشهای زیست محیطی در دنیای متمدن امروز است که انسان متمدن این قرن را با پرسش ها و دشواری های فراوانی روبرو کرده است. از دیگر سو تکنیکهای بو جود آمده در این زمینه، بشر که خود را روزی "غرق در زباله" می دید، به جائی رسیده است که به زباله لقب "طلای کثیف" داده است، و البته این امر میسر نشده مگر با تکنیکی به نام " باز یافت زباله"، هرچند علامت های سئوال فراوان دیگری به دلیل تنوع در محصولات تولیدی و بدنبال آن زباله حاصله، فرا روی این بشر متمدن قرار گرفته است. [در این مقاله " طلای کثیف"، "زباله" و "مواد زائد" به جای هم بکار می روند و منظور از "زباله" انواع "مواد زاید" تولیدی خانگی؛ صنعتی و ... می باشد.]

در کشور ما، ایران، نیز در چند شهر مهم مثل تهران، اصفهان و ... "بازیافت زباله" جایگزین " دفن زباله" شده است، بطوریکه در اصفهان توانسته است بخش جمع آوری و بازیافت زباله را از نظر مالی از شهرداری مستقل کند و بنوعی خود گردانی برساند، مزید بر آنکه کود آلی و مواد دیگر فراوانی را دراختیار قرار میدهد.

مدیریت مواد زائد، مدیریت اعمال شده بر زباله تولیدی توسط فعالیتهای انسان است. در حقیقت هدف از آن، متوقف ساختن یا کاهش دادن اثرات سوء زباله ها بر سلامتی انسانها ست. در سی سال اخیر این امر در کشورهای توسعه یافته مبتنی بر کاهش تاثیر این مواد بر محیط زیست و همچنین باز یافت منابع موجود در اینگونه مواد بوده است. در این معنا، زباله شامل مواد جامد، مایع، و گازی زائد و همچنین تکنیکهای خاص آن میباشد.

لازم به ذکر است که نحوه اعمال مدیریت در این زمینه بین مناطق شهری، روستائی، در صنایع مختلف و حتی بین مناطق مختلف یک استان متفاوت است. به دیگر سخن، میتوان از تجربیات و دانسته های عملی و تجربی کشورهای مختلف در این راه بهره جست اما پیچیدن نسخه واحد برای همه مناطق توصیه نمی شود.

مدیریت این مواد برای مواد صنعتی نه چندان سمی، که در رودخانه های مناطقی مانند پایتختها و کلان شهرها اعمال می شود معمولاً ( ولی نه همیشه) منعکس کننده سیاست های اعمال شده از طرف منابع تولید کننده این مواد زائد است. این مدیریت ( بخصوص اعمال بر موادی که این زباله را تشکیل می دهند) در میان ملل توسعه یافته، متفاوت است که دلایل مختلفی دارد.


مفاهیم مربوط به مواد زائد

در کشورها و مناطق مختلف برخی از این مفاهیم، معنی و اطلاق خاص خود را دارد ولی ما در کل مفاهیم عمومی و ضروری را ذکر می کنیم.

1- سلسله مراتب مدیریتی حاکم بر مواد زائد

این امر و مراحل آن، بعنوان یک مفهوم، استراتژیهای حاکم بر مدیریت مواد زائد مختلف را براساس مرغوبیت این مواد، تعیین می کند. کاربرد اصطلاح "3RS" یا "Reduce- Reuse-Recycle" [ یعنی کاهش دادن زباله- استفاده مجدد از زباله- باز یافت زباله] در همین زمینه است.

در دهه گذشته، درجه بندی زباله با اهداف معین ولی بر یک مبنا و هدف معین که عموماً کاهش دادن زباله بوده است انجام شده است. به بیان دیگر هدف از درجه بندی زباله این بوده است که حداکثر استفاده از تولیدات را داشته باشیم و کمترین مقدار زباله را تولید کنیم.

2- افزایش نقش (مسئولیت و پاسخگوئی) تولید کنند گان (EPR)

EPR ( Extended Producer Responsibility ) سیاستی است که تولید کننده هر محصول را در قبال زباله ای که از آن محصول بر جای می گذارد یا تولید می شود مسئول می کند. بر این اساس تولید کننده، در قبال ترکیبات زیان آور و سمی که تهدیدی برای سلامتی محسوب می شوند مسئولیت خاص پیدا می کند. بعنوان مثال، مو تورهای وسایل نقلیه، تایر و تجهیزات الکترونیکی، چه در زمان استفاده و بعد از آن بعنوان باقیمانده و چه در حین تولید این محصولات که زباله های متنوعی را تولید می کنند.

3- نظارت و کنترل بر تولید و مصرف محصول

نظارت و کنترل بر محصولات تولیدی، گاهی اوقات بعنوان زیر مجموعه ای از EPR بیان می شود. با این تغییر که یک زنجیره مدیریتی بین دولت، مصرف کنند گان ، تولید کنند گان و کسانی که مسئول باز یافت هستند را تشکیل می دهند. این مفهوم منجر به تولید و البته استفاده و ترویج محصولاتی خواهد شد که بیشترین انطباق را با محیط زیست از لحاظ اینکه کمترین تاثیر سوء را داشته باشند، دارد. مثل مواردی که در بسته بندیهای مختلف و ظروف مختلف بکار میرود.


تکنیکهای مدیریت زباله

به طور کلی این مدیریت، شامل جمع آوری و سپس دفع یا امحاء آن است. بر اساس ترکیب تشکیل دهنده زباله و منطقه، بین فرآیندها تفاوت میباشد. حاصل این فرآیندها مواردی است از قبیل: کاهش خطرات مواد زائد، باز یافت موادی از این مواد زائد، تولید انرژی و کاهش حجم مواد دفن شدنی.

روشهای جمع آوری زباله در بین کشورها و نواحی مختلف، بطور زیادی با هم تفاوت دارد و نمیتوان روش یکسانی را بین همه توصیه و اجرا نمود. بعنوان مثال در استرالیا حتی حیوانات خانگی دارای یک ظرف 240 لیتری برای جمع آوری زباله شان دارند و توسط شرکتهای محلی این ظروف بصورت هفتگی جمع آوری می شوند.در نواحی توسعه یافته این تنوع روشها و تکنیکها بیشتر به چشم می خورد.


مدفون کردن

این روش، یکی از متداولترین روشها برای مدیریت زباله است و در اکثر کشورها عمل می شود. از لحاظ تاریخی این تکنیک به عصر شکار و عصر معدن بر می گردد. اگر چنانچه این روش با رعایت اصول علمی و فنی انجام شود بعنوان یک روش ارزان مورد توجه است.

در مناطقی که سالیان درازی است که زباله در آن دفن می شود، ناهنجاریهای زیست محیطی بسیاری به چشم می خورد.از جمله انتقال زباله ها بوسیله باد به مناطق شهری و مسکونی و نفوذ شیرابه ( زهکش و روا ناب یا مواد مایع زباله ) به لایه های زیر زمینی و سفره های آب زیر زمین که در پی آن آلودگی این منابع را بهمراه دارد. همچنین در اثر انباشته شدن زباله ها بر روی هم و فعالیتهای میکروبی، تولید گازهای دی اکسید کربن و متان را خواهیم داشت.

برای اینکه از نشت یا نفوذ شیرابه زباله به لایه های زیرین آن جلوگیری کنیم معمولاً استفاده از لایه های پلاستیکی و یا لایه رس غیر قابل نفوذ و فشرده توصیه می شود. زباله مدفون شده باید بطور مناسب فشرده و سپس پوشیده شود تا از دسترس باد و حشرات، مصون بماند. برخی از محلهای مخصوص اینکار دارای سیستمی هستند که گاز تولید شده از زباله مدفون را به بیرون هدایت میکنند، این گاز در اغلب موارد سوزانده شده و یا در برخی از موارد برای تولید انرژی از آن استفاده می شود(نوعی بیو گاز). بهر صورت نکته قابل توجه جلوگیری از پراکنده شدن دی اکسید کربن و متان که از جمله گازهای گلخانه ای هستند می باشد.

بسیاری از مسئولین محلی دریافته اند که سیاست مدفون کردن زباله، سیاست پایدار و مناسبی نیست، چرا که دیر یا زود، حداقل با مشکل نبودن دشت های وسیع روبرو خواهند شد. این حقیقت و دلایل دیگر، باعث شده است که زباله کمتری را در زمین مدفون کنند و سیاستهای پیشگیرانه از این امر نیز اعمال شود که از جمله این سیاستها میتوان به تعیین مالیات بر دفن زباله، باز یافت زباله، تبدیل زباله به انرژی، تولید و ترویج مواد و محصولاتی که زباله کمتری تولید می کنند یا زباله مرغوب تری تولید می کنند.

اگر محصولات تولیدی ما که در صنعت تولید می شوند، از مواد اولیه ای تولید شوند که کمترین زباله را تولید کنند یا باز یافت مناسبی در محیط زیست داشته باشند، همچنین در طی فرآیندهای تولید محصول در کارخانه، زباله کمتری را نیز در کارخانه تولید کنیم تا اندازه ای به اهداف "اکولوژی صنعتی" میتوان دست یافت.

 

 

عبدیل زاده ; ۱٠:۱٩ ‎ق.ظ ; یکشنبه ٤ امرداد ،۱۳۸۸

به پرشین بلاگ خوش آمدید

بنام خدا

كاربر گرامي

با سلام و احترام

پيوستن شما را به خانواده بزرگ وبلاگنويسان فارسي خوش آمد ميگوييم.
شما ميتوانيد براي آشنايي بيشتر با خدمات سايت به آدرس هاي زير مراجعه كنيد:

http://help.persianblog.ir براي راهنمايي و آموزش
http://news.persianblog.ir اخبار سايت براي اطلاع از
http://fans.persianblog.ir براي همكاري داوطلبانه در وبلاگستان
http://persianblog.ir/ourteam.aspx اسامي و لينك وبلاگ هاي تيم مديران سايت

در صورت بروز هر گونه مشكل در استفاده از خدمات سايت ميتوانيد با پست الكترونيكي :
support[at]persianblog.ir

و در صورت مشاهده تخلف با آدرس الكترونيكي
abuse[at]persianblog.ir
تماس حاصل فرماييد.

همچنين پيشنهاد ميكنيم با عضويت در جامعه مجازي ماي پرديس از خدمات اين سايت ارزشمند استفاده كنيد:
http://mypardis.com


با تشكر

مدير گروه سايتهاي پرشين بلاگ
مهدي بوترابي

http://ariagostar.com

پرشین بلاگ ; ۱٠:۱٩ ‎ق.ظ ; یکشنبه ٤ امرداد ،۱۳۸۸